به گزارش خبرگزاری حوزه، یکی از کلیدواژههایی که بعد از دو جنگ تحمیلی اخیر در سپهر رسانهای از یک سو و در فرهنگ عمومی کشور از سوی دیگر، بسیار فراگیر و پربسامد شد، مفهوم"تابآوری" است که البته در تحلیل و ریشهیابی آن به انواع و اقسام تابآوری فردی و اجتماعی و ... برمیخوریم.
به هر صورت در شرایطی که جوامع با بحرانهای مختلف اعم از تنشهای اجتماعی و اقتصادی گرفته تا شرایط جنگی و ناامنی، مواجه میشوند، تأکید زمامداران و دلسوزان هر کشوری بر اهمیت و ضرورت ارتقای سطح تاب آوری، گریزناپذیر است.
چرا نهاد خانواده همچنان مهم است؟
با این حال جدای از اهمیت فوق العاده نهادهای تصمیمگیر و تصمیمساز در این عرصه همچنین تأثیرگذاری نهاد آموزش نباید از بحث خانواده در این باره غافل شد چرا که خانواده همچنان مهمترین نهاد به منظور حفظ آرامش روانی، انسجام اجتماعی و افزایش تابآوری جامعه به شمار میرود و در این میان، والدین نقشی تعیینکننده در شکلدهی به احساس امنیت، مدیریت هیجانها، و آموزش رفتارهای مسئولانه به فرزندان دارند.
البته ناگفته نماند که متخصصین و کارشناسان معتقدند که تابآوری اجتماعی صرفاً به معنای توان تحمل بحران نیست، بلکه به معنای توانایی بازگشت، سازگاری، همیاری و حفظ امید در شرایط دشوار است و مشخص است که این ویژگی، بیش از هر جا، در محیط خانواده شکل میگیرد؛ جایی که کودکان و نوجوانان نخستین الگوهای رفتاری خود را در این رابطه از والدینشان میآموزند.
نقش والدین در ارتقای تابآوری فردی و اجتماعی
نرجس شکرزاده، پژوهشگر حوزه علمیه خواهران معتقد است: والدین در مواجهه با بحران، اگر بتوانند آرامش نسبی خود را حفظ کنند، درباره شرایط موجود اطلاعات درست و متناسب با سن فرزندان ارائه دهند، و فضای خانه را به محیطی امن و قابل پیشبینی تبدیل کنند، بهطور مستقیم به افزایش تابآوری فرزندان و در نتیجه جامعه کمک میکنند.
وی همچنین افزود: در همین راستا اگر بخواهیم که به مهمترین وظایف والدین در این زمینه اشاره کنیم باید مشخصاً مواردی همچون ایجاد احساس امنیت روانی در خانه، مدیریت اضطراب و پرهیز از انتقال ترس به کودکان، گفتوگوی صادقانه اما متناسب با سن فرزندان، آموزش همدلی، همکاری و مسئولیتپذیری، تقویت امید و نگاه آیندهمحور و نیز تلاش به منظور آمادهسازی خانواده برای شرایط اضطراری را مورد توجه قرار داد.
بچه ها از والدین میآموزند
کودکان و نوجوانان و به طور کلی نسل جدید بیش از آنکه به توصیههای مستقیم گوش فرا دهند، از رفتار والدین خویش الگو میگیرند و لذا نوع و نحوه مواجهه پدر و مادر با بحران، از خودِ بحران مهمتر جلوه می کند و در این زمینه بیش از هر چیز نیازمند آموزش های مبتنی بر مهارت در نهاد خانواده هستیم و این که در این خصوص هم بخش خصوصی و هم بخش دولتی و حاکمیتی در برگزاری کارگاههای آموزشی و مهارتی وارد عمل شوند.
دکتر محمد محمدی نیا، عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی نیز با بیان این که تابآوری صرفاً یک مهارت روانشناختی لحظهای نیست، اظهار داشت: پیش از هر چیز باید توجه داشت که تابآوری مجموعهای از رفتارهای کوچک، تکرارشونده و روزمره است که در زندگی عادی شکل میگیرد و انسان را در برابر بحرانها مقاوم میسازد؛ از نحوه گفتگو و قدردانی گرفته تا نظم در خواب، تغذیه و سبک مصرف اخبار.
خانواده، مهم ترین سامانه مقاومت اجتماعی است
وی با تأکید بر اینکه بحرانهای امروز صرفاً نظامی نیستند، افزود: جامعه در وضعیت ترکیبی از فشارهای اقتصادی، جنگ رسانهای، جنگ شناختی، ناامنی روانی و تحولات پرشتاب قرار دارد و در چنین شرایطی، خانواده مهمترین سامانه مقاومت اجتماعی محسوب می شود که میتواند سرمایههایی همچون امید، انسجام و توان ادامه زندگی را تولید و حفظ کند.
وی همچنین ضمن تشریح مفهوم تابآوری جمعی در خانواده بیان داشت: احساس «با هم بودن»، گفتگوی صادقانه، تقسیم مسئولیتها، مدیریت مصرف اخبار، حفظ مناسک و عادات خانوادگی و شکلدهی به معنای مشترک از مهمترین پایههای تابآوری در شرایط بحران است؛ چراکه سکوت، ابهام و انزوا میتواند به مراتب مخربتر از خود بحران باشد.
راهکارهایی برای حفظ پایداری خانواده در شرایط سخت
وی همچنین با اشاره به ابعاد اقتصادی تابآوری گفت: پذیرش واقعیت بدون انکار یا تسلیم، مدیریت انتظارات، پرهیز از مقایسههای مخرب، استفاده از شبکههای حمایتی اجتماعی و تقویت امید واقعبینانه از جمله راهکارهای اساسی برای حفظ پایداری خانواده در شرایط فشار معیشتی و تورم است.
عضو هیأت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در ادامه به نقش کودکان و نوجوانان در بحران اشاره کرد و افزود: کودکان بیش از آنکه نیازمند اطلاعات پیچیده باشند، به احساس امنیت نیاز دارند و والدین باید با زبان مناسب، مشارکت دادن کودک در امور ساده، حفظ بازی و شادی، نامگذاری احساسات و تقویت پیوند عاطفی، زمینه شکلگیری تابآوری را در نسل آینده فراهم کنند.
وی همچنین با اشاره به نقشهای کلیدی اعضای خانواده گفت: پدر بهعنوان منبع امنیت، مادر بهعنوان کانون عاطفه و امید، زوجین بهعنوان محور گفتگو و تصمیم مشترک و فرزندان بهعنوان عامل مسئولیتپذیری و خودکنترلی، هر یک نقش مهمی در تقویت تابآوری خانوادگی دارند.
لزوم تقویت شبکههای حمایتی در سطح جامعه
محمدینیا همچنین با تأکید بر اینکه تابآوری صرفاً در سطح فردی معنا نمیشود، ابراز داشت: این را هم باید بدانیم که چنانچه شبکههای حمایتی و اجتماعی پیرامون خانواده فعال نباشند، حتی خانوادههای منسجم نیز در برابر فشارهای طولانیمدت دچار فرسایش میشوند؛ از همین رو پیوند با مسجد، هیئت، خویشاوندان و گروههای اجتماعی نقش مهمی در تقویت ظرفیت تابآوری دارد.
وی در عین حال، مدیریت هیجانات در فضای رسانهای را یکی از ضرورتهای جدی امروز برشمرد و افزود: مصرف بیرویه اخبار و مواجهه بدون پالایش با شایعات و عملیات روانی، میتواند به اختلال شناختی در خانوادهها منجر شود؛ بنابراین تنظیم مصرف رسانهای و گفتگوی آگاهانه درباره اخبار از الزامات سبک زندگی مقاوم است.
محمدی در خاتمه بیان داشت: تابآوری در نهایت به معنای توان ادامه زندگی در شرایط دشوار با حفظ امید، معنا و پیوندهای انسانی است؛ بهنحوی که خانواده بتواند در عین مواجهه با فشارها، کارکرد تربیتی، عاطفی و اجتماعی خود را حفظ کرده و به عنوان یک هسته مقاومت اجتماعی. عمل نماید.
گزارش از: سیدمحمدمهدی موسوی
نظر شما